بازار لبنیات غرب آسیا با ارزش حدود ۱۹.۵ میلیارد دلار، هم‌زمان با تنش‌های ژئوپلیتیکی و اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل منطقه‌ای با فشارهای تازه‌ای روبه‌رو شده است.
به گزارش رسانه کالاهای تندمصرف (FMCGiran)، بازار لبنیات در غرب آسیا و شمال آفریقا به دلیل وابستگی بخشی از کشورهای منطقه به واردات، نسبت به تحولات حمل‌ونقلی و تنش‌های ژئوپلیتیکی حساسیت بالایی دارد. برآوردها نشان می‌دهد منطقه غرب آسیا و شمال آفریقا حدود ۱۵ تا ۱۸ درصد واردات جهانی لبنیات را جذب می‌کند و ارزش بازار لبنیات غرب آسیا در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۹.۵ میلیارد دلار بوده است.
در چنین شرایطی، هرگونه اختلال در مسیرهای کلیدی مانند تنگه هرمز، دریای سرخ و کانال سوئز می‌تواند هزینه حمل، بیمه و تأمین کالاهای لبنی را برای کشورهای واردکننده افزایش دهد. این موضوع به‌ویژه برای بازارهایی اهمیت دارد که بخشی از نیاز خود به شیر خشک، پنیر، کره و سایر فرآورده‌های لبنی را از طریق واردات تأمین می‌کنند.
جایگاه ایران در تجارت لبنیات منطقه
بر اساس گزارش منتشرشده، ایران با صادرات ۷۳۰ هزار تن محصول لبنی و رشد ۲۶.۶ درصدی نسبت به سال قبل، جایگاه مهمی در تجارت لبنیات منطقه‌ای به دست آورده است. این رشد صادراتی نشان می‌دهد صنعت لبنیات ایران، با وجود چالش‌های داخلی و محدودیت‌های لجستیکی، همچنان یکی از بازیگران اثرگذار بازارهای اطراف محسوب می‌شود.
عراق مهم‌ترین مقصد صادرات لبنیات ایران معرفی شده و سهمی حدود ۵۳ درصد از صادرات این بخش را به خود اختصاص داده است. تمرکز صادرات بر بازار عراق، در کنار فرصت‌های تجاری، وابستگی بالایی به ثبات مسیرهای زمینی، هزینه حمل‌ونقل و استمرار تقاضای این بازار ایجاد می‌کند.
رشد صادرات شیر خشک و رقابت در بازارهای جایگزین
در میان محصولات صادراتی، شیر خشک یکی از مهم‌ترین اقلام سبد صادرات لبنی ایران عنوان شده و رشد ۵۵ درصدی آن نشان‌دهنده افزایش تقاضا برای این محصول در بازارهای هدف است. شیر خشک به دلیل ماندگاری بالا، قابلیت حمل آسان‌تر و کاربرد در صنایع غذایی، در دوره‌های بی‌ثباتی حمل‌ونقل اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
با این حال، تداوم اختلال در مسیرهای دریایی و افزایش هزینه‌های لجستیکی می‌تواند رقابت صادرکنندگان منطقه‌ای و بین‌المللی را در بازارهای جایگزین تشدید کند. در چنین فضایی، مزیت‌های قیمتی، کیفیت محصول، سرعت تحویل و ثبات در تأمین کالا می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ سهم بازار داشته باشد.
اثر تنش‌های منطقه‌ای بر زنجیره تأمین لبنیات
تنش‌های اخیر در غرب آسیا فقط بر تجارت محصولات کشاورزی اثر نمی‌گذارد، بلکه زنجیره تأمین محصولات لبنی را نیز از مسیر نهاده‌ها، هزینه انرژی، حمل‌ونقل و بیمه تحت تأثیر قرار می‌دهد. افزایش هزینه واردات نهاده‌های دامی یا اختلال در تجارت منطقه‌ای می‌تواند در نهایت بر قیمت تمام‌شده محصولات لبنی و عرضه آن در بازار مصرف اثرگذار باشد.
برای صنعت کالاهای تندمصرف، ثبات زنجیره تأمین لبنیات اهمیت راهبردی دارد؛ زیرا این محصولات هم در سبد روزانه خانوار حضور پررنگی دارند و هم بخش مهمی از صادرات غیرنفتی ایران به کشورهای منطقه را تشکیل می‌دهند.
منبع: مسیر اقتصاد
