ارزش صادرات چای ایران در سال ۲۰۲۵ با رشد ۴.۵ درصدی نسبت به سال قبل به ۱۰.۷۳۴ میلیون دلار رسید و ایران در جایگاه ۴۳ صادرکنندگان چای جهان قرار گرفت.
به گزارش رسانه کالاهای تندمصرف (FMCGiran)، بر اساس داده‌های منتشرشده درباره تجارت جهانی چای، فروش جهانی چای صادراتی در سال ۲۰۲۵ به ۷.۲۲ میلیارد دلار رسید. در همین دوره، ایران نیز صادراتی به ارزش ۱۰.۷۳۴ میلیون دلار ثبت کرده و با رشد ۴.۵ درصدی نسبت به سال ۲۰۲۴، جایگاه ۴۳ صادراتی این محصول را به خود اختصاص داده است.
چای پس از آب، یکی از پرمصرف‌ترین نوشیدنی‌ها در جهان به شمار می‌رود و در بازارهای مختلف، هم به‌عنوان کالای مصرف روزانه خانوار و هم به‌عنوان محصولی مهم در زنجیره هورکا، خرده‌فروشی و تجارت بین‌الملل جایگاه ویژه‌ای دارد. کشورهایی مانند چین، هند، کنیا، سریلانکا، ویتنام، ترکیه و اندونزی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان چای در جهان محسوب می‌شوند و ایران نیز همواره در میان تولیدکنندگان شناخته‌شده این محصول قرار داشته است.
کاهش ارزش جهانی صادرات چای نسبت به سال‌های قبل
بر اساس داده‌های WorldTopExports، فروش جهانی چای صادراتی از همه کشورها در سال ۲۰۲۵ به ۷.۲۲ میلیارد دلار آمریکا رسیده است. این رقم نسبت به سال ۲۰۲۱ که ارزش صادرات جهانی چای ۸.۶۳ میلیارد دلار بود، کاهش ۱۶.۴ درصدی را نشان می‌دهد.
همچنین ارزش صادرات جهانی چای در مقایسه سالانه نیز افت داشته است؛ به‌گونه‌ای که صادرات چای از ۸.۱۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ به ۷.۲۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ رسیده و به‌طور متوسط ۱۱.۲ درصد کاهش یافته است. این روند نشان می‌دهد بازار جهانی چای در سال ۲۰۲۵ با وجود مصرف گسترده این محصول، از نظر ارزش صادراتی با فشار نزولی مواجه بوده است.
بزرگ‌ترین صادرکنندگان چای در سال ۲۰۲۵
بررسی کشورهای برتر در صادرات چای نشان می‌دهد پنج صادرکننده بزرگ این محصول شامل چین، کنیا، هند، سریلانکا و ژاپن هستند. این پنج کشور در مجموع ۶۶.۶ درصد از فروش بین‌المللی چای را در سال ۲۰۲۵ به خود اختصاص داده‌اند.
در فهرست ۱۵ کشور نخست صادرکننده چای، چین با صادرات ۱.۵ میلیارد دلار و سهم ۲۱.۴ درصدی از کل صادرات جهانی در جایگاه نخست قرار دارد. پس از آن، کنیا با ۱.۱ میلیارد دلار و سهم ۱۵.۹ درصدی، هند با ۹۳۰.۴ میلیون دلار و سهم ۱۲.۹ درصدی، سریلانکا با ۷۰۰.۱ میلیون دلار و سهم ۹.۷ درصدی و ژاپن با ۴۸۴.۲ میلیون دلار و سهم ۶.۷ درصدی قرار گرفته‌اند.
کشورهای بعدی این فهرست شامل آلمان با ۲۸۵.۳ میلیون دلار و سهم ۴ درصدی، لهستان با ۲۷۸.۲ میلیون دلار و سهم ۳.۹ درصدی، امارات متحده عربی با ۱۷۱.۷ میلیون دلار و سهم ۲.۴ درصدی، بریتانیا با ۱۴۴.۵ میلیون دلار و سهم ۲ درصدی، ویتنام با ۱۲۴.۷ میلیون دلار و سهم ۱.۷ درصدی، رواندا با ۱۱۸.۸ میلیون دلار و سهم ۱.۶ درصدی، هلند با ۱۰۳ میلیون دلار و سهم ۱.۴ درصدی، ایالات متحده با ۹۵.۲ میلیون دلار و سهم ۱.۳ درصدی، تایوان با ۸۱.۵ میلیون دلار و سهم ۱.۱ درصدی و فرانسه با ۷۳ میلیون دلار و سهم یک درصدی هستند.
به این ترتیب، ۱۵ کشور نخست صادرکننده چای در سال ۲۰۲۵ در مجموع ۸۷ درصد از ارزش صادرات جهانی این محصول را در اختیار داشته‌اند؛ موضوعی که تمرکز بالای تجارت جهانی چای را در میان تعداد محدودی از کشورها نشان می‌دهد.
رشد سریع صادرات چای ژاپن و افت برخی صادرکنندگان بزرگ
در میان صادرکنندگان برتر چای، ژاپن سریع‌ترین رشد را در سال ۲۰۲۵ تجربه کرده است. ارزش صادرات چای این کشور نسبت به سال ۲۰۲۴ با رشد ۹۹.۶ درصدی افزایش یافته است. پس از ژاپن، هلند با رشد ۱۵.۳ درصدی، هند با رشد ۱۳.۹ درصدی و چین با رشد ۸.۹ درصدی از دیگر صادرکنندگانی بوده‌اند که عملکرد افزایشی ثبت کرده‌اند.
در مقابل، برخی صادرکنندگان بزرگ با کاهش ارزش صادرات روبه‌رو شده‌اند. امارات متحده عربی با افت ۵۹.۹ درصدی، سریلانکا با افت ۵۰.۳ درصدی، ویتنام با کاهش ۴۴.۷ درصدی، کنیا با افت ۱۸.۶ درصدی و تایوان با کاهش ۶.۳ درصدی از کشورهایی هستند که در سال ۲۰۲۵ کاهش فروش صادراتی چای را تجربه کرده‌اند.
جایگاه ایران در صادرات جهانی چای
در میان صد کشور برتر صادرکننده چای از نظر ارزش صادراتی، ایران با صادرات ۱۰.۷۳۴ میلیون دلار در جایگاه ۴۳ قرار گرفته است. بر اساس داده‌های منتشرشده، ایران در این رتبه‌بندی بالاتر از کشورهایی مانند ایتالیا، اتریش و ایرلند ایستاده است.
نکته قابل توجه در عملکرد ایران، رشد ۴.۵ درصدی ارزش صادرات چای نسبت به سال ۲۰۲۴ است. این رشد در شرایطی رخ داده که ارزش کل صادرات جهانی چای در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل کاهش داشته است. از این منظر، رشد صادرات ایران می‌تواند نشانه‌ای از حفظ یا تقویت نسبی جایگاه این محصول در برخی بازارهای هدف باشد.
برای صنعت نوشیدنی ایران، صادرات چای فقط از منظر کشاورزی اهمیت ندارد؛ بلکه به زنجیره بسته‌بندی، برندینگ، فرآوری، تجارت منطقه‌ای و توسعه بازارهای صادراتی نیز مرتبط است. رشد ارزش صادرات، در صورت استمرار، می‌تواند به تقویت جایگاه چای ایرانی در بازارهای هدف کمک کند.
آسیا در صدر صادرات جهانی چای
بررسی قاره‌ای صادرات جهانی چای نشان می‌دهد کشورهای آسیایی در سال ۲۰۲۵ با صادرات ۴.۴ میلیارد دلار، معادل ۶۱.۱ درصد از کل صادرات جهانی، بیشترین سهم را در تجارت این محصول داشته‌اند.
پس از آسیا، صادرکنندگان آفریقایی با سهم ۲۰.۱ درصدی در رتبه دوم قرار گرفته‌اند و اروپا نیز ۱۵.۶ درصد از صادرات جهانی چای را به خود اختصاص داده است. سهم آمریکای شمالی ۲ درصد، آمریکای لاتین به‌جز مکزیک اما شامل کارائیب ۱.۱ درصد و اقیانوسیه به رهبری استرالیا و نیوزیلند ۰.۱ درصد اعلام شده است.
این توزیع جغرافیایی نشان می‌دهد تجارت جهانی چای همچنان تا حد زیادی در اختیار کشورهای آسیایی و آفریقایی است؛ مناطقی که هم در تولید و هم در صادرات این محصول نقش تاریخی و ساختاری دارند.
میانگین قیمت جهانی چای صادراتی
بر اساس این گزارش، میانگین قیمت جهانی چای صادراتی در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۱۲۷ دلار آمریکا به ازای هر تن برآورد شده است. این شاخص نسبت به میانگین ۳۹۵۱ دلار در هر تن در سال ۲۰۲۱، رشد ۴.۵ درصدی را نشان می‌دهد.
در میان صادرکنندگان اصلی، ارزان‌ترین چای صادراتی از کشورهایی مانند ویتنام، کنیا، رواندا، هند و چین صادر شده است. همه این کشورها در سال ۲۰۲۵ چای خود را با قیمتی کمتر از میانگین جهانی ۴۱۲۷ دلار به ازای هر تن صادر کرده‌اند.
در مقابل، گران‌ترین چای صادراتی به ازای هر تن از کشورهایی مانند ژاپن، فرانسه، لهستان، آلمان، تایوان و هلند ارسال شده است. تفاوت قیمت میان صادرکنندگان می‌تواند به عواملی مانند کیفیت محصول، نوع چای، فرآوری، بسته‌بندی، برندینگ و بازار هدف مربوط باشد.
بازار واردات چای و صدرنشینی برزیل
در بخش واردات نیز آمارها نشان می‌دهد بازار جهانی واردات چای همچنان قابل توجه و منعطف است و ارزش کل تجارت آن از ۶.۶ میلیارد دلار فراتر رفته است. رشد مداوم مصرف چای در بازارهای مختلف، پشتوانه اصلی این حجم از تجارت عنوان شده است.
حجم واردات جهانی چای در سال ۲۰۲۴ به بیش از یک میلیون و ۸۸ هزار تن رسید که نشان‌دهنده افزایش سالانه حدود ۶.۵ درصدی است. این رشد نشان می‌دهد تقاضا برای محصولات چای در سطح جهانی همچنان پایدار و بلندمدت است.
بر اساس داده‌های تجارت جهانی Tendata، بازار بین‌المللی واردات چای در سال ۲۰۲۵ ساختاری متمرکز دارد و تقاضا در چند کشور کلیدی متمرکز شده است. برزیل با سهم ۴۳.۸۷ درصدی از کل واردات و ارزش ۲.۹۲ میلیارد دلار، بزرگ‌ترین واردکننده چای در جهان معرفی شده است.
پس از برزیل، پاکستان با سهم ۲۴.۷۱ درصدی و واردات ۱.۶۴ میلیارد دلاری قرار دارد. فرهنگ ریشه‌دار نوشیدن چای در پاکستان، یکی از عوامل تقاضای پایدار این کشور برای واردات چای عنوان شده است.
در ادامه، کشورهایی مانند کنیا با سهم ۴.۶۰ درصدی و هند با سهم ۳.۸۵ درصدی، با وجود آنکه خود از تولیدکنندگان اصلی چای هستند، در فهرست واردکنندگان نیز دیده می‌شوند. واردات این کشورها می‌تواند برای صادرات مجدد، ترکیب چای، تنوع مصرف داخلی یا تأمین نیازهای خاص بازار انجام شود. همچنین بازارهای نوظهور آسیایی مانند ویتنام با سهم ۳.۰۵ درصدی و اندونزی با سهم ۱.۶۴ درصدی، نشان‌دهنده افزایش تقاضای منطقه‌ای و تغییر الگوهای مصرف چای هستند.
اهمیت داده‌های صادرات چای برای بازار نوشیدنی ایران
بازار چای از منظر صنعت کالاهای تندمصرف فقط یک بازار کشاورزی نیست؛ بلکه بخشی از بازار نوشیدنی‌های گرم، بسته‌بندی، برندینگ، خرده‌فروشی، هورکا و صادرات غیرنفتی محسوب می‌شود. جایگاه ۴۳ ایران در صادرات جهانی چای و رشد ۴.۵ درصدی ارزش صادرات در سال ۲۰۲۵، می‌تواند برای فعالان این زنجیره نشانه‌ای از ظرفیت حفظ و توسعه بازارهای خارجی باشد.
در شرایطی که ارزش جهانی صادرات چای کاهش یافته، رشد مثبت صادرات ایران اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. با این حال، توسعه پایدار صادرات چای ایرانی نیازمند توجه هم‌زمان به کیفیت، فرآوری، بسته‌بندی، برندینگ، استانداردهای بازار مقصد و ثبات در سیاست‌های صادراتی است.
منبع: فودنا
