داده‌های بازار جهانی لبنیات نشان می‌دهد صادرات شیر ایران در سال ۲۰۲۵ با افت ۶۸.۲ درصدی به ۶۳ میلیون دلار رسیده و کشور در جایگاه ۴۴ صادرکنندگان شیر جهان قرار گرفته است.
به گزارش رسانه کالاهای تندمصرف (FMCGiran)، جدیدترین داده‌های آماری از بازارهای جهانی لبنیات در سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که با وجود رشد تولید جهانی شیر، صادرات ایران با افتی شدید روبه‌رو شده است. بر اساس این داده‌ها، ایران با ثبت صادرات ۶۳ میلیون دلاری، در جایگاه چهل‌وچهارم صادرکنندگان شیر جهان قرار گرفته؛ جایگاهی که با کاهش ۶۸.۲ درصدی ارزش صادراتی نسبت به سال گذشته همراه بوده است.
رشد تولید شیر در جهان؛ از هند تا اروپا
بر اساس گزارش دوسالانه سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد، تولید جهانی شیر در سال ۲۰۲۵ با رشد ۱.۴ درصدی به بیش از ۹۹۲ میلیون تن رسیده است. همچنین پیش‌بینی‌های سازمان همکاری و توسعه اقتصادی نشان می‌دهد با تداوم این روند، تولید شیر تا سال ۲۰۳۴ با نرخ رشد سالانه ۱.۸ درصد به مرز ۱۱۴۶ میلیون تن خواهد رسید.
در این میان، هند با سهم ۲۲ درصدی از تولید جهانی و با تمرکز بر گسترش گله‌ها و بهبود بهره‌وری، همچنان در جایگاه نخست تولید شیر خام جهان قرار دارد. پس از هند، اتحادیه اروپا با محوریت کشورهایی مانند آلمان، فرانسه، لهستان، هلند، ایتالیا و ایرلند، و همچنین ایالات متحده آمریکا در رتبه‌های بعدی تولید قرار گرفته‌اند. پاکستان و چین نیز سهم قابل توجهی در تأمین شیر مورد نیاز بازارهای داخلی خود دارند.
بازار ۳۶ میلیارد دلاری صادرات شیر در اختیار صادرکنندگان بزرگ
بر اساس گزارش موسسه WorldTopExports، حجم تجارت جهانی صادرات شیر در سال ۲۰۲۵ به ۳۶.۴ میلیارد دلار رسیده که نسبت به سال ۲۰۲۴ رشد ۴.۶ درصدی را نشان می‌دهد. با این حال، بازار صادرات شیر بسیار متمرکز است؛ به‌گونه‌ای که تنها ۱۵ کشور، بیش از ۸۰ درصد کل شیر صادراتی جهان را تأمین می‌کنند.
نیوزیلند با صادرات ۷.۷ میلیارد دلاری و سهم ۲۱ درصدی از کل بازار، در جایگاه نخست صادرکنندگان شیر قرار دارد. هلند با ۳.۵ میلیارد دلار و سهم ۹.۵ درصدی و آلمان با ۳.۳ میلیارد دلار و سهم ۹ درصدی نیز دومین و سومین صادرکنندگان بزرگ شیر در جهان هستند. این کشورها با برخورداری از زیرساخت‌های پیشرفته، استانداردهای کیفی و زنجیره صادراتی منسجم، بخش مهمی از تجارت بین‌المللی شیر را در اختیار دارند.
سقوط صادرات شیر ایران
در حالی که بازار جهانی شیر در سال ۲۰۲۵ با رشد یا ثبات نسبی همراه بوده، صادرات شیر ایران روندی معکوس داشته است. داده‌های سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد ایران با افت ۶۸.۲ درصدی نسبت به سال قبل، تنها ۶۳ میلیون دلار صادرات شیر ثبت کرده است.
این افت شدید باعث شده ایران در رتبه چهل‌وچهارم میان صادرکنندگان شیر جهان قرار گیرد. به گفته تحلیلگران، عدم تمرکز کافی بر فرآوری محصولات با ارزش افزوده بالا، مشکلات زنجیره تأمین، محدودیت‌های صادراتی و ضعف در تثبیت بازارهای هدف می‌تواند از دلایل اصلی کاهش جایگاه صادراتی کشور باشد.
توزیع قاره‌ای صادرات شیر؛ اروپا پیشتاز است
از نظر جغرافیایی، اروپا با سهم ۵۵.۴ درصدی، قطب اصلی صادرات شیر جهان محسوب می‌شود. اقیانوسیه با محوریت نیوزیلند، ۲۴.۶ درصد این بازار را در اختیار دارد و آسیا با احتساب مجموع حمل‌ونقل‌های منطقه‌ای، سهم ۷ درصدی از تجارت جهانی شیر دارد.
این ارقام نشان می‌دهد میان ظرفیت تولید شیر خام در ایران و توان بهره‌برداری صادراتی از این ظرفیت، فاصله قابل توجهی وجود دارد. برای صنعت لبنیات ایران، حفظ و توسعه صادرات فقط به تولید شیر خام وابسته نیست؛ بلکه نیازمند توسعه فرآوری، استانداردسازی، بسته‌بندی، برندینگ، لجستیک، قراردادهای پایدار و سیاست‌های حمایتی صادراتی است.
منبع: فودنا
