سهم اندکی ایران از بازار لبنیات روسیه آن هم در شرایط خاص کنونی نیاز به بازنگری و توجه ویژه دارد.
به گزارش رسانه کالاهای تندمصرف (FMCGiran)، با وجود کیفیت بالا، رعایت استانداردهای جهانی و قیمت رقابتی، لبنیات ایران تنها سهمی اندک از بازار ۲۵ میلیارد دلاری منطقه خاورمیانه و آسیای میانه دارد. این در حالی است که چنین بازاری میتواند منبعی پایدار و کمریسک برای ارزآوری غیرنفتی کشور باشد.
آمارهای رسمی گمرک و انجمن صنایع فرآوردههای لبنی نشان میدهد صادرات لبنیات ایران در سال ۱۴۰۳ از مرز یک میلیارد دلار عبور کرده، اما در مقایسه با حجم واردات کشورهای اطراف مانند روسیه، عراق، پاکستان و ازبکستان، رقم ناچیزی محسوب میشود.
ایران با ظرفیت تولید بیش از ۱۰ میلیون تن شیر خام در سال و جایگاه دوازدهم جهانی، هنوز نتوانسته از مزیت جغرافیایی و برند محصولات حلال برای حضور پررنگتر در بازار جهانی بهره بگیرد.
رشد بازار جهانی لبنیات تا سال ۲۰۳۳
به گفته سید طهحسین مدنی، رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند، ارزش بازار جهانی لبنیات در سال ۲۰۲۱ حدود ۴۸۸ میلیارد دلار بوده که پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۳ به ۶۵۸ میلیارد دلار برسد. این یعنی رشد سالانه ۲.۵ درصدی در سطح جهان. بازار خاورمیانه نیز در حال حاضر ارزشی نزدیک به ۲۱ میلیارد دلار دارد و تا سال ۲۰۳۳ از مرز ۲۲.۷ میلیارد دلار عبور خواهد کرد. برای کشوری با تولید بالا و هزینه پایین مانند ایران، این بازار میتواند فرصتی پایدار و قابلاتکا باشد.
رشد ۴۲ درصدی صادرات لبنیات ایران
بر اساس گزارش انجمن صنایع لبنی، در سال ۱۴۰۳ صادرات این صنعت نسبت به سال قبل ۱۹ درصد رشد حجمی و ۴۲ درصد رشد ارزشی داشته و به بیش از ۶۶۰ هزار تن و ارزش یک میلیارد و ۵۹ میلیون دلار رسیده است. با این حال، ۵۳ درصد این صادرات به عراق، ۲۲ درصد به پاکستان و ۹ درصد به افغانستان اختصاص دارد. بازارهای بزرگتری مانند روسیه، عربستان و ازبکستان هنوز سهم قابلتوجهی از صادرات لبنیات ایران ندارند.
در پنجماهه نخست سال ۱۴۰۴ نیز صادرات لبنیات ایران حدود ۳۰۱ هزار تن به ارزش ۴۹۱ میلیون دلار بوده که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۳ درصد رشد حجمی و ۲۸ درصد رشد ارزشی را نشان میدهد.
فرصتهای مغفول در روسیه و آسیای میانه
روسیه یکی از بزرگترین بازارهای واردکننده لبنیات در جهان است و سالانه نزدیک به ۵۰۰ میلیون دلار لبنیات وارد میکند. با این حال، سهم ایران از این بازار تنها ۳.۵ میلیون دلار است؛ رقمی کمتر از یک درصد کل. در مقایسه، آذربایجان ۸۶ میلیون دلار، ترکیه ۴۴ میلیون دلار و قزاقستان ۴۲ میلیون دلار صادرات لبنیات به روسیه دارند.
در ازبکستان نیز وضعیت مشابهی دیده میشود. این کشور بازاری ۱۶۵ میلیون دلاری دارد که سهم ایران از آن تنها ۵ میلیون دلار است. در حالی که بلاروس و روسیه به ترتیب ۴۰ و ۵۰ میلیون دلار صادرات لبنیات به ازبکستان دارند.
مدنی پیشنهاد داده است که ایران از ظرفیت تهاتر کالایی میان محصولات لبنی و نهادههای دامی استفاده کند تا ضمن کاهش وابستگی به نظام بانکی، درآمدهای صادراتی غیرنفتی خود را تثبیت نماید.
قیمتهای جهانی و سودآوری صادرات لبنیات
میانگین قیمت هر کیلوگرم شیر در بازارهای جهانی حدود ۲.۷ دلار و هر کیلوگرم کره حدود ۷ دلار است. با توجه به نرخ ارز، صادرات لبنیات میتواند بازدهی بالاتری نسبت به صادرات انرژیهای سنتی داشته باشد. همچنین، بازگشت ارز حاصل از صادرات لبنیات از مسیرهایی مانند واردات طلا میتواند راهکاری قانونی و کمریسک برای فعالان این حوزه باشد.
مسیرهای پیشنهادی برای توسعه صادرات
کارشناسان معتقدند که برای افزایش حضور لبنیات ایران در بازار جهانی باید بر چند محور استفاده از اطلس تجارت ایران برای انتخاب بازارهای هدف، بهکارگیری فناوریهای نوین بستهبندی جهت افزایش ماندگاری محصولات، مدیریت هوشمند زنجیره تأمین و کاهش ضایعات تولید، گسترش همکاریهای تهاتری با کشورهای آسیای میانه و توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در کارخانههای لبنی برای کاهش هزینهها استوار شود.
لبنیات، مسیر تحریمگریزی هوشمند
مدنی تأکید کرد در شرایط بازگشت تحریمها و کاهش فروش نفت، صنایع لبنی میتوانند به یکی از محورهای اصلی تحریمگریزی اقتصادی کشور تبدیل شوند. محصولات غذایی و لبنی در فهرست کالاهای غیرتحریمی قرار دارند، بنابراین توسعه صادرات در این بخش میتواند مسیر رشد پایدار و ایمن اقتصاد غیرنفتی ایران را تضمین کند.
