آمارهای جدید فائو نشان میدهد صادرات پسته ایران در سال ۲۰۲۴ با جهشی کمسابقه ۸۰ درصدی همراه شده و ایران توانسته فاصله خود با آمریکا را در بازار جهانی این محصول استراتژیک کاهش دهد.
به گزارش رسانه کالاهای تندمصرف (FMCGiran)، تازهترین دادههای سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) حاکی از آن است که صادرات پسته ایران در سال ۲۰۲۴ با رشدی ۸۰ درصدی به ۶۳۶ میلیون دلار رسیده است؛ رقمی که در سال ۲۰۲۳ حدود ۳۵۳ میلیون دلار برآورد شده بود.
بر اساس این آمار، حجم پسته صادراتی ایران نیز از ۶۱ هزار تن در سال ۲۰۲۳ به ۹۸ هزار تن در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته که نشاندهنده بهبود قابل توجه جایگاه صادراتی این محصول در بازارهای جهانی است.
ایران در سال ۲۰۲۴ پس از آمریکا، دومین صادرکننده بزرگ پسته در جهان بوده است. آمریکا در همین سال حدود ۲.۵ میلیارد دلار پسته صادر کرده اما رشد صادرات این کشور تنها ۵ درصد گزارش شده است. در مقابل، رشد شتابان صادرات پسته ایران موجب کاهش فاصله دو کشور در این بازار شده است.
در این میان، ترکیه با صادرات ۴۴۴ میلیون دلاری، جایگاه سوم صادرات پسته جهان را به خود اختصاص داده و صادرات این کشور نیز با رشد ۴۰ درصدی همراه بوده است.
کارشناسان چند عامل اصلی را در افزایش چشمگیر صادرات پسته ایران مؤثر میدانند. بهبود نسبی تولید پس از سالهای کمآبی و نوسان عرضه، یکی از مهمترین عوامل افزایش ظرفیت صادراتی عنوان میشود. از سوی دیگر، افزایش نرخ ارز اگرچه چالشهایی برای اقتصاد داخلی ایجاد کرده، اما مزیت رقابتی قیمتی برای صادرکنندگان پسته ایران در بازارهای جهانی به همراه داشته است.
بازگشت تدریجی ایران به برخی بازارهای سنتی در آسیا، خاورمیانه و حتی اروپا نیز از دیگر دلایل رشد صادرات محسوب میشود؛ بازارهایی که در سالهای گذشته به دلیل محدودیتهای تجاری، لجستیکی یا رقابت شدید آمریکا، سهم ایران در آنها کاهش یافته بود. همزمان، افزایش تقاضای جهانی برای خشکبار با منشأ طبیعی، به نفع تولیدکنندگان قدیمی مانند ایران تمام شده است.
در بخش تولید، فائو اعلام کرده است تولید پسته ایران در سال ۲۰۲۴ با رشد ۴ درصدی نسبت به سال قبل به ۳۱۶ هزار تن رسیده، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۳ حدود ۳۰۳ هزار تن بوده است. با وجود این افزایش، ایران در سال ۲۰۲۴ به عنوان سومین تولیدکننده بزرگ پسته جهان شناخته شده است.
ترکیه که به طور سنتی سومین تولیدکننده پسته جهان بود، در سال ۲۰۲۴ تولید خود را ۱۱۷ درصد افزایش داده و با ثبت تولید ۳۸۳ هزار تن، جایگاه دوم تولید جهانی را از ایران گرفته است.
آمریکا نیز با وجود کاهش ۲۶ درصدی تولید، همچنان رتبه نخست تولید پسته جهان را حفظ کرده و تولید این کشور در سال ۲۰۲۴ حدود ۴۹۸ هزار تن گزارش شده است.
بر اساس این گزارش، ایران تا سال ۲۰۱۰ بزرگترین تولیدکننده پسته جهان بود اما پس از آن جایگاه نخست را به آمریکا واگذار کرد. در سال ۲۰۱۸ نیز برای نخستینبار به رتبه سوم سقوط کرد و جایگاه دوم را به ترکیه داد؛ وضعیتی که در سالهای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۴ نیز تکرار شده است.
سوریه و چین به ترتیب با تولید ۸۳ هزار تن و ۷۸ هزار تن، چهارمین و پنجمین تولیدکننده بزرگ پسته جهان در سال ۲۰۲۴ معرفی شدهاند.
پسته به عنوان یکی از مهمترین محصولات صادراتی غیرنفتی ایران، نقش قابل توجهی در اشتغالزایی و ارزآوری دارد. استانهای کرمان، یزد، سمنان، خراسان جنوبی و قم از قطبهای اصلی تولید این محصول به شمار میروند.
با وجود چالشهایی همچون خشکسالی، محدودیت منابع آبی و برخی موانع تجاری، ایران همچنان سهم مهمی از بازار جهانی پسته را در اختیار دارد. افزایش بهرهوری، توسعه باغات مدرن و تمرکز بر فرآوری و بستهبندی، از جمله راهبردهایی است که میتواند به حفظ و تقویت جایگاه ایران در سالهای آینده کمک کند.
