بازار جهانی لبنیات با ارزشی بیش از ۶۵۰ میلیارد دلار در حال گسترش است، اما سهم ایران از این بازار عظیم، تنها حدود یک میلیارد دلار است.
به گزارش رسانه کالاهای تندمصرف (FMCGiran) و به نقل از ایسنا، که ایران با تولید سالانه بیش از ۱۰ میلیون تن شیر خام، در میان ۱۲ کشور برتر تولیدکننده لبنیات جهان قرار دارد و کارشناسان میگویند نبود برندسازی بینالمللی، ضعف در بستهبندی صادراتی و کمتوجهی به بازاریابی منطقهای از مهمترین دلایل عقبماندن ایران در رقابت جهانی است.
سید طهحسین مدنی، رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند، در گفتوگویی درباره وضعیت جهانی صنعت لبنیات گفت: بازار جهانی لبنیات یکی از بخشهای پررونق و روبهرشد صنعت غذاست.
طبق آمار مؤسسه Cognitive Market Research، ارزش این بازار از ۴۸۸ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۱ به ۵۳۹ میلیارد دلار در ۲۰۲۵ رسیده و پیشبینی میشود تا ۲۰۳۳ به حدود ۶۵۹ میلیارد دلار افزایش یابد.
او افزود: اروپا با درآمد ۱۹۱ میلیارد دلاری در سال جاری همچنان یکی از مراکز اصلی بازار لبنیات است و انتظار میرود تا سال ۲۰۳۳ این رقم به ۲۲۸ میلیارد دلار برسد. در آسیا و اقیانوسیه نیز ارزش فروش از ۱۱۰ میلیارد دلار در ابتدای دهه جاری به بیش از ۱۲۳ میلیارد دلار رسیده و در ۲۰۳۳ به ۱۶۳ میلیارد دلار خواهد رسید. چین، هند و ژاپن سه بازیگر اصلی این رشد هستند که سهم چشمگیری از بازار جهانی دارند.
مدنی ادامه داد: بازار خاورمیانه نیز با ارزش حدود ۲۰.۴ میلیارد دلار در حال رشد است و تا سال ۲۰۳۳ به بیش از ۲۳ میلیارد دلار خواهد رسید. عربستان، ترکیه، مصر و امارات به ترتیب سهمهای قابل توجهی از این بازار را به خود اختصاص دادهاند. در آفریقا نیز فروش محصولات لبنی از ۸.۸ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۱ به ۱۰.۹ میلیارد دلار در ۲۰۲۵ رسیده و پیشبینی میشود تا ۲۰۳۳ به بیش از ۱۳.۵ میلیارد دلار افزایش یابد.
او با اشاره به پتانسیلهای ایران گفت: ایران با ظرفیت بالای تولید شیر خام، توان رقابت در سطح منطقه را دارد اما از این فرصت استفاده نکرده است. طبق گزارش انجمن صنایع فرآوردههای لبنی، صادرات محصولات لبنی ایران در سال ۱۴۰۳ با رشد ۴۲ درصدی نسبت به سال قبل به بیش از ۶۶۰ هزار تن و ارزش یک میلیارد و ۵۹ میلیون دلار رسید، با این حال سهم ایران از بازار جهانی هنوز ناچیز است.
مدنی افزود: صنعت لبنیات از معدود حوزههایی است که تحریمپذیری کمتری دارد. در شرایط کاهش درآمدهای نفتی، میتوان با استفاده از ابزارهایی مانند اطلس تجارت ایران، بازاریابی هدفمند و مدیریت زنجیره تأمین، جایگاه صادراتی ایران را تقویت کرد. بهکارگیری فناوریهای نوین در بستهبندی برای افزایش ماندگاری محصولات، استفاده از انرژیهای جایگزین در کارخانهها و توسعه شبکه توزیع منطقهای از جمله راهکارهای مؤثر در این زمینه است.
افشین حسینی، فعال صنعت لبنیات، در گفتوگو با رسانه کالاهای تندمصرف گفت: کیفیت تولید در صنعت لبنیات ایران بالاست اما تمرکز بیش از حد بر بازار داخلی و نبود استراتژی منسجم برای صادرات باعث شده تا برندهای ایرانی در بازارهای خارجی شناختهشده نباشند. به گفته او، ضعف در تبلیغات بینالمللی، طراحی بستهبندی نامناسب برای ذائقه خارجی و کمبود حضور در نمایشگاههای منطقهای از جمله موانع توسعه صادرات لبنیات ایرانی است.
حسینی افزود: بستهبندی یکی از عوامل کلیدی در رقابت جهانی است. در حالی که بازارهای خارجی به طراحی ساده و مدرن اهمیت میدهند، بسیاری از بستهبندیهای داخلی براساس سلیقه بازار ایران طراحی میشوند. اگر نگاه صادراتمحور از مرحله طراحی لحاظ شود، جذابیت برند ایرانی برای خریداران خارجی افزایش مییابد.
او با اشاره به ثبات ارزی و تأمین نهادههای تولید گفت: در صورت مدیریت مناسب سیاستهای ارزی و تأمین پایدار مواد اولیه، ایران میتواند در برخی از محصولات لبنی مزیت رقابتی قابلتوجهی نسبت به رقبا داشته باشد. بازارهایی مانند عراق، عمان و قطر با ذائقه نزدیک به مصرفکنندگان ایرانی، میتوانند مقصد مطمئن لبنیات کشور باشند.
محمد فربد، سخنگوی انجمن صنایع فرآوردههای لبنی ایران، نیز پیشتر اعلام کرده بود که تعداد شرکتهای فعال در صنعت لبنیات از ۱۳۰۰ واحد به حدود ۳۰۰ شرکت کاهش یافته است، اما همین شرکتها ۱۰۰ درصد نیاز داخلی را تأمین میکنند و بخشی از تولیدات را نیز به بیش از ۳۰ کشور صادر مینمایند.
او گفته بود: بخش قابل توجهی از صادرات ایران به عراق، پاکستان، افغانستان و کشورهای حاشیه خلیج فارس انجام میشود و صادرات به مقاصد دورتر مانند کانادا و آمریکا هنوز در سطح محدود است. مشکل اصلی صنعت، تأخیر در تخصیص ارز صادراتی است که مانع برنامهریزی بلندمدت برای توسعه بازار خارجی میشود.
در همین باره، سید طهحسین مدنی نیز تأکید کرد که صنایع لبنی میتوانند با استفاده از روشهای تهاتر کالایی میان لبنیات و نهادههای دامی، هم فشار بر منابع ارزی دولت را کاهش دهند و هم ریسک بازگشت ارز صادراتی را کنترل کنند. او افزود این صنعت ظرفیت آن را دارد که در دوره تحریمها به یکی از منابع پایدار ارزآوری غیرنفتی برای کشور تبدیل شود.
